Sprawy spadkowe łączą dwie trudne rzeczy: żałobę i formalności z terminami, których nie wolno przegapić. Zebraliśmy pytania, które w praktyce kancelarii wracają najczęściej, wraz z odpowiedziami w możliwie prostym języku.
Kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu?
Działa wtedy dziedziczenie ustawowe. W pierwszej kolejności spadek przypada małżonkowi i dzieciom spadkodawcy. Jeżeli dziecko nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przechodzi na jego dzieci (wnuki spadkodawcy). Gdy zmarły nie miał dzieci, dziedziczą małżonek oraz rodzice, a dalej rodzeństwo i ich zstępni. Kolejność i udziały bywają w konkretnych konfiguracjach rodzinnych mniej oczywiste, niż się wydaje, zwłaszcza przy rodzinach patchworkowych.
Testament jest ważniejszy niż ustawa?
Tak, testament ma pierwszeństwo. Można go sporządzić własnoręcznie (w całości pismem ręcznym, z datą i podpisem) albo u notariusza; forma notarialna najtrudniej poddaje się podważeniu. Testament można w każdej chwili odwołać lub zmienić. Pominięci najbliżsi nie zostają jednak z niczym: chroni ich zachowek, o którym niżej.
Czy długi też się dziedziczy?
Tak, spadek to zarówno aktywa, jak i długi. Kluczowa dobra wiadomość: od zmian, które weszły w życie w 2015 roku, brak jakiejkolwiek reakcji spadkobiercy oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z odpowiedzialnością za długi ograniczoną do wartości odziedziczonego majątku. Nie odpowiadasz więc za długi zmarłego własnym majątkiem ponad to, co realnie odziedziczysz.
Jak i kiedy odrzucić spadek?
Jeżeli wiadomo, że w spadku są głównie długi, można go odrzucić w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o powołaniu do spadku. Oświadczenie składa się przed notariuszem albo w sądzie. Uwaga na dzieci: odrzucenie spadku przez rodzica powoduje, że do dziedziczenia dochodzą jego zstępni, i w niektórych sytuacjach potrzebne jest działanie także w imieniu małoletnich. To jeden z najczęstszych błędów w praktyce.
Czym jest zachowek i komu przysługuje?
Zachowek chroni najbliższych pominiętych w testamencie lub obdarowanych za życia w sposób ich krzywdzący. Przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom, którzy dziedziczyliby z ustawy. Wynosi co do zasady połowę wartości udziału, jaki przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a dwie trzecie, gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy. Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat.
Sądownie czy polubownie?
Stwierdzenie nabycia spadku można uzyskać w sądzie albo szybciej, w formie aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza (gdy spadkobiercy są zgodni). Prawdziwe spory zaczynają się zwykle przy dziale spadku: kto przejmuje mieszkanie, kto spłaca pozostałych, ile jest warta darowizna sprzed lat. W takich sprawach mediacja bywa szybsza i tańsza niż wieloletni proces, a ugoda zawarta przed mediatorem, po zatwierdzeniu przez sąd, ma moc ugody sądowej.
Porządkujesz sprawy spadkowe albo czujesz, że w rodzinie zbiera się na spór? Pomożemy przejść przez formalności i znaleźć rozwiązanie, zanim konflikt trafi do sądu: opisz nam swoją sytuację.
Masz podobną sprawę?
Opisz nam swoją sytuację, a powiemy Ci szczerze, co realnie da się zrobić, jakie jest ryzyko i jakie koszty.
Stan prawny: sierpień 2026. Zaktualizowana wersja artykułu opublikowanego pierwotnie w 2015 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.